kuntyuvÄca
namasyÄ puruṣaṃ tvÄdyamÄ«Åvaraṃ prakṛtÄḥ param| alakṣyaṃ sarvabhÅ«tÄnÄmantarbahiravasthitam||18|| |
mÄyÄjavanikÄcchannamajƱÄdhÅkṣajamavyayam| na lakṣyasÄ mÅ«ḍhadṛÅÄ naṭÅ nÄṭyadharÅ yathÄ||19|| |
tathÄ paramahaṃsÄnÄṃ munÄ«nÄmamalÄtmanÄm| bhaktiyÅgavidhÄnÄrthaṃ kathaṃ paÅyÄma hi striyaḥ||20|| |
kṛṣṇÄya vÄsudÄvÄya dÄvakÄ«nandanÄya ca| nandagÅpakumÄrÄya gÅvindÄya namÅ namaḥ||21|| |
namaḥ paṅkajanÄbhÄya namaḥ paṅkajamÄlinÄ| namaḥ paṅkajanÄtrÄya namastÄ paṅkajÄṅghrayÄ||22|| |
yathÄ hṛṣÄ«kÄÅa khalÄna dÄvakÄ« kaṃsÄna ruddhÄticiraṃ ÅucÄrpitÄ| vimÅcitÄhaṃ ca sahÄtmajÄ vibhÅ tvayaiva nÄthÄna muhurvipadgaṇÄt||23|| |
viṣÄnmahÄgnÄḥ puruṣÄdadarÅanÄdasatsabhÄyÄ vanavÄsakṛcchrataḥ| mṛdhÄ mṛdhÄ'nÄkamahÄrathÄstratÅ drauṇyastrataÅcÄsma harÄ'bhirakṣitÄḥ||24|| |
vipadaḥ santu tÄḥ ÅaÅvattatra tatra jagadgurÅ| bhavatÅ darÅanaṃ yatsyÄdapunarbhavadarÅanam||25|| |
janmaiÅvaryaÅrutaÅrÄ«bhirÄdhamÄnamadaḥ pumÄn| naivÄrhatyabhidhÄtuṃ vai tvÄmakiƱcanagÅcaram||26|| |
namÅ'kiƱcanavittÄya nivṛttaguṇavṛttayÄ| ÄtmÄrÄmÄya ÅÄntÄya kaivalyapatayÄ namaḥ||27|| |
manyÄ tvÄṃ kÄlamÄ«ÅÄnamanÄdinidhanaṃ vibhum| samaṃ carantaṃ sarvatra bhÅ«tÄnÄṃ yanmithaḥ kaliḥ||28|| |
na vÄda kaÅcidbhagavaṃÅcikÄ«rṣitaṃ tavÄhamÄnasya nṛṇÄṃ viḍambanam| na yasya kaÅciddayitÅ'sti karhiciddvÄṣyaÅca yasminviṣamÄ matirnṛṇÄm||29|| |
janma karma ca viÅvÄtmannajasyÄkarturÄtmanaḥ| tiryaṅnṝṣiṣu yÄdaḥsu tadatyantaviḍambanam||30|| |
gÅpyÄdadÄ tvayi kṛtÄgasi dÄma tÄvadyÄ tÄ daÅÄÅrukalilÄƱjanasambhramÄkṣam| vaktraṃ ninÄ«ya bhayabhÄvanayÄ sthitasya sÄ mÄṃ vimÅhayati bhÄ«rapi yadbibhÄti||31|| |
kÄcidÄhurajaṃ jÄtaṃ puṇyaÅlÅkasya kÄ«rtayÄ| yadÅḥ priyasyÄnvavÄyÄ malayasyÄva candanam||32|| |
aparÄ vasudÄvasya dÄvakyÄṃ yÄcitÅ'bhyagÄt| ajastvamasya kṣÄmÄya vadhÄya ca suradviṣÄm||33|| |
bhÄrÄvatÄraṇÄyÄnyÄ bhuvÅ nÄva ivÅdadhau| sÄ«dantyÄ bhÅ«ribhÄrÄṇa jÄtÅ hyÄtmabhuvÄrthitaḥ||34|| |
bhavÄ'sminkliÅyamÄnÄnÄmavidyÄkÄmakarmabhiḥ| ÅravaṇasmaraṇÄrhÄṇi kariṣyanniti kÄcana||35|| |
Åṛṇvanti gÄyanti gṛṇantyabhÄ«kṣṇaÅaḥ smaranti nandanti tavÄhitaṃ janÄḥ| ta Äva paÅyantyacirÄṇa tÄvakaṃ bhavapravÄhÅparamaṃ padÄmbujam||36|| |
apyadya nastvaṃ svakṛtÄhita prabhÅ jihÄsasi svitsuhṛdÅ'nujÄ«vinaḥ| yÄṣÄṃ na cÄnyadbhavataḥ padÄmbujÄtparÄyaṇaṃ rÄjasu yÅjitÄṃhasÄm||37|| |
kÄ vayaṃ nÄmarÅ«pÄbhyÄṃ yadubhiḥ saha pÄṇḍavÄḥ| bhavatÅ'darÅanaṃ yarhi hṛṣÄ«kÄṇÄmivÄÅituḥ||38|| |
nÄyaṃ ÅÅbhiṣyatÄ tatra yathÄdÄnÄ«ṃ gadÄdhara| tvatpadairaṅkitÄ bhÄti svalakṣaṇavilakṣitaiḥ||39|| |
imÄ janapadÄḥ svṛddhÄḥ supakvauṣadhivÄ«rudhaḥ| vanÄdrinadyudanvantÅ hyÄdhantÄ tava vÄ«kṣitaiḥ||40|| |
atha viÅvÄÅa viÅvÄtmanviÅvamÅ«rtÄ svakÄṣu mÄ| snÄhapÄÅamimaṃ chindhi dṛḍhaṃ pÄṇḍuṣu vṛṣṇiṣu||41|| |
tvayi mÄ'nanyaviṣayÄ matirmadhupatÄ'sakṛt| ratimudvahatÄdaddhÄ gaṅgÄvaughamudanvati||42|| |
ÅrÄ«kṛṣṇa kṛṣṇasakha vṛṣṇyṛṣabhÄvanidhrugrÄjanyavaṃÅadahanÄnapavargavÄ«rya| gÅvinda gÅdvijasurÄrtiharÄvatÄra yÅgÄÅvarÄkhilagurÅ bhagavannamastÄ||43|| |
||iti ÅrÄ«madbhÄgavatÄ mahÄpurÄṇÄ pÄramahaṃsyÄṃ saṃhitÄyÄṃ prathamaskandhÄ aṣṭamÄ'dhyÄyÄ ÅrÄ« kuntÄ«kṛta kṛṣṇastutiḥ sampÅ«rṇaḥ||
ÅrÄ«bhÄ«ṣma uvÄca
iti matirupakalpitÄ vitṛṣṇÄ bhagavati sÄtvatapuṅgavÄ vibhÅ«mni| svasukhamupagatÄ kvacidvihartuṃ prakṛtimupÄyuṣi yadbhavapravÄhaḥ||32|| |
tribhuvanakamanaṃ tamÄlavarṇaṃ ravikaragauravarÄmbaraṃ dadhÄnÄ| vapuralakakulÄvṛtÄnanÄbjaṃ vijayasakhÄ ratirastu mÄ'navadyÄ||33|| |
yudhi turagarajÅvidhÅ«mraviṣvakkacalulitaÅramavÄryalaṅkṛtÄsyÄ| mama niÅitaÅarairvibhidyamÄna tvaci vilasatkavacÄ'stu kṛṣṇa ÄtmÄ||34|| |
sapadi sakhivacÅ niÅamya madhyÄ nijaparayÅrbalayÅ rathaṃ nivÄÅya| sthitavati parasainikÄyurakṣṇÄ hṛtavati pÄrthasakhÄ ratirmamÄstu||35|| |
vyavahitapṛtanÄmukhaṃ nirÄ«kṣya svajanavadhÄdvimukhasya dÅṣabuddhyÄ| kumatimaharadÄtmavidyayÄ yaÅcaraṇaratiḥ paramasya tasya mÄ'stu||36|| |
svanigamamapahÄya matpratijƱÄmṛtamadhikartumavaplutÅ rathasthaḥ| dhṛtarathacaraṇÅ'bhyayÄccaladgurhaririva hantumibhaṃ gatÅttarÄ«yaḥ||37|| |
ÅitaviÅikhahatÅ viÅÄ«rṇadaṃÅaḥ kṣatajaparipluta ÄtatÄyinÅ mÄ| prasabhamabhisasÄra madvadhÄrthaṃ sa bhavatu mÄ bhagavÄngatirmukundaḥ||38|| |
vijayarathakuṭumba ÄttatÅtrÄ dhṛtahayaraÅmini tacchriyÄkṣaṇÄ«yÄ| bhagavati ratirastu mÄ mumÅ«rṣÅryamiha nirÄ«kṣya hatÄ gatÄḥ svarÅ«pam||39|| |
lalitagativilÄsavalguhÄsa praṇayanirÄ«kṣaṇakalpitÅrumÄnÄḥ| kṛtamanukṛtavatya unmadÄndhÄḥ prakṛtimagankila yasya gÅpavadhvaḥ||40|| |
munigaṇanṛpavaryasaṅkulÄ'ntaḥ sadasi yudhiṣṭhirarÄjasÅ«ya ÄṣÄm| arhaṇamupapÄda Ä«kṣaṇÄ«yÅ mama dṛÅigÅcara Äṣa ÄvirÄtmÄ||41|| |
tamimamahamajaṃ ÅarÄ«rabhÄjÄṃ hṛdi hṛdi dhiṣṭhitamÄtmakalpitÄnÄm| pratidṛÅamiva naikadhÄrkamÄkaṃ samadhigatÅ'smi vidhÅ«tabhÄdamÅhaḥ||42|| |
sÅ«ta uvÄca
kṛṣṇa Ävaṃ bhagavati manÅvÄgdṛṣṭivṛttibhiḥ| ÄtmanyÄtmÄnamÄvÄÅya sÅ'ntaḥÅvÄsa upÄramat||43|| |
||iti ÅrÄ«madbhÄgavatÄ mahÄpurÄṇÄ pÄramahaṃsyÄṃ saṃhitÄyÄṃ prathamaskandhÄ navamÄ'dhyÄyÄ ÅrÄ« bhÄ«ṣmakṛta kṛṣṇastutiḥ sampÅ«rṇaḥ||
ÅrÄ«bhagavÄnuvÄca
jƱÄnaṃ paramaguhyaṃ mÄ yadvijƱÄnasamanvitam| sarahasyaṃ tadaṅgaṃ ca gṛhÄṇa gaditaṃ mayÄ|| |
yÄvÄnahaṃ yathÄbhÄvÅ yadrÅ«paguṇakarmakaḥ| tathaiva tattvavijƱÄnamastu tÄ madanugrahÄt||1|| |
ahamÄvÄsamÄvÄgrÄ nÄnyadyatsadasatparam| paÅcÄdahaṃ yadÄtacca yÅ'vaÅiṣyÄta sÅ'smyaham||2|| |
ṛtÄ'rthaṃ yatpratÄ«yÄta na pratÄ«yÄta cÄtmani| tadvidyÄdÄtmanÅ mÄyÄṃ yathÄbhÄsÅ yathÄ tamaḥ||3|| |
yathÄ mahÄnti bhÅ«tÄni bhÅ«tÄṣÅ«ccÄvacÄṣvanu| praviṣṭÄnyapraviṣṭÄni tathÄ tÄṣu na tÄṣvaham||4|| |
ÄtÄvadÄva jijƱÄsyaṃ tattvajijƱÄsunÄtmanaḥ| anvayavyatirÄkÄbhyÄṃ yatsyÄtsarvatra sarvadÄ|| |
Ätanmataṃ samÄtiṣṭha paramÄṇa samÄdhinÄ| bhavÄnkalpavikalpÄṣu na vimuhyati karhicit|| |
||iti ÅrÄ«madbhÄgavatÄ mahÄpurÄṇÄ pÄramahaṃsyÄṃ saṃhitÄyÄṃ dvitÄ«yaskandhÄ navamÄ'dhyÄyÄ catuÅÅlÅki bhÄgavataṃ sampÅ«rṇam||
kÅ«rmastÅtram
dÄvÄ Å«cuḥ
namÄma tÄ dÄva padÄravindaṃ prapannatÄpÅpaÅamÄtapatram| yanmÅ«lakÄtÄ yatayÅ'ƱjasÅru saṃsÄraduḥkhaṃ bahirutkṣipanti||38|| |
dhÄtaryadasminbhava Ä«Åa jÄ«vÄstÄpatrayÄṇÅpahatÄ na Åarma| ÄtmanlabhantÄ bhagavaṃstavÄṅghri cchÄyÄṃ savidyÄmata ÄÅrayÄma||39|| |
mÄrganti yattÄ mukhapadmanÄ«ḍaiÅchandaḥsuparṇair-ṛṣayÅ viviktÄ| yasyÄghamarṣÅdasaridvarÄyÄḥ padaṃ padaṃ tÄ«rthapadaḥ prapannÄḥ||40|| |
yacchraddhayÄ ÅrutavatyÄ ca bhaktyÄ sammṛjyamÄnÄ hṛdayÄ'vadhÄya| jƱÄnÄna vairÄgyabalÄna dhÄ«rÄ vrajÄma tattÄ'ṅghrisarÅjapÄ«ṭham||41|| |
viÅvasya janmasthitisaṃyamÄrthÄ kṛtÄvatÄrasya padÄmbujaṃ tÄ| vrajÄma sarvÄ Åaraṇaṃ yadÄ«Åa smṛtaṃ prayacchatyabhayaṃ svapuṃsÄm||42|| |
yatsÄnubandhÄ'sati dÄhagÄhÄ mamÄhamityÅ«ḍhadurÄgrahÄṇÄm| puṃsÄṃ sudÅ«raṃ vasatÅ'pi puryÄṃ bhajÄma tattÄ bhagavanpadÄbjam||43|| |
tÄnvai hyasadvṛttibhirakṣibhiryÄ parÄhṛtÄntarmanasaḥ parÄÅa| athÅ na paÅyantyurugÄya nÅ«naṃ yÄ tÄ padanyÄsavilÄsalakṣmyÄḥ||44|| |
pÄnÄna tÄ dÄva kathÄsudhÄyÄḥ pravṛddhabhaktyÄ viÅadÄÅayÄ yÄ| vairÄgyasÄraṃ pratilabhya bÅdhaṃ yathÄƱjasÄnvÄ«yurakuṇṭhadhiṣṇyam||45|| |
tathÄparÄ cÄtmasamÄdhiyÅga balÄna jitvÄ prakṛtiṃ baliṣṭhÄm| tvÄmÄva dhÄ«rÄḥ puruṣaṃ viÅanti tÄṣÄṃ Åramaḥ syÄnna tu sÄvayÄ tÄ||46|| |
tattÄ vayaṃ lÅkasisṛkṣayÄdya tvayÄnusṛṣṭÄstribhirÄtmabhiḥ sma| sarvÄ viyuktÄḥ svavihÄratantraṃ na ÅaknumastatpratihartavÄ tÄ||47|| |
yÄvadbaliṃ tÄ'ja harÄma kÄlÄ yathÄ vayaṃ cÄnnamadÄma yatra| yathÅbhayÄṣÄṃ ta imÄ hi lÅkÄ baliṃ harantÅ'nnamadantyanÅ«hÄḥ||48|| |
tvaṃ naḥ surÄṇÄmasi sÄnvayÄnÄṃ kÅ«ṭastha Ädyaḥ puruṣaḥ purÄṇaḥ| tvaṃ dÄva ÅaktyÄṃ guṇakarmayÅnau rÄtastvajÄyÄṃ kavimÄdadhÄ'jaḥ||49|| |
tatÅ vayaṃ satpramukhÄ yadarthÄ babhÅ«vimÄtmankaravÄma kiṃ tÄ tvaṃ naḥ svacakṣuḥ paridÄhi ÅaktyÄ dÄva kriyÄrthÄ yadanugrahÄṇÄm||50|| |
||iti ÅrÄ«madbhÄgavatÄ mahÄpurÄṇÄ pÄramahaṃsyÄṃ saṃhitÄyÄṃ tṛtÄ«yÄskandhÄ paƱcamÄ'dhyÄyÄ dÄvairkṛta kÅ«rmastÅtraṃ sampÅ«rṇam||
yajƱavarÄhamÅ«rtistutiḥ
ṛṣaya Å«cuḥ
jitaṃ jitaṃ tÄ'jita yajƱabhÄvana trayÄ«ṃ tanuṃ svÄṃ paridhunvatÄ namaḥ| yadrÅmagartÄṣu nililyuraddhayastasmai namaḥ kÄraṇasÅ«karÄya tÄ||35|| |
rÅ«paṃ tavaitannanu duṣkṛtÄtmanÄṃ durdarÅanaṃ dÄva yadadhvarÄtmakam| chandÄṃsi yasya tvaci barhirÅmasvÄjyaṃ dṛÅi tvaṅghriṣu cÄturhÅtram||36|| |
sraktuṇḍa ÄsÄ«tsruva Ä«Åa nÄsayÅriḍÅdarÄ camasÄḥ karṇarandhrÄ| prÄÅitramÄsyÄ grasanÄ grahÄstu tÄ yaccarvaṇaṃ tÄ bhagavannagnihÅtram||37|| |
dÄ«kṣÄnujanmÅpasadaḥ ÅirÅdharaṃ tvaṃ prÄyaṇÄ«yÅdayanÄ«yadaṃṣṭraḥ| jihvÄ pravargyastava ÅÄ«rṣakaṃ kratÅḥ satyÄvasathyaṃ citayÅ'savÅ hi tÄ||38|| |
sÅmastu rÄtaḥ savanÄnyavasthitiḥ saṃsthÄvibhÄdÄstava dÄva dhÄtavaḥ| satrÄṇi sarvÄṇi ÅarÄ«rasandhistvaṃ sarvayajƱakraturiṣṭibandhanaḥ||39|| |
namÅ namastÄ'khilamantradÄvatÄ dravyÄya sarvakratavÄ kriyÄtmanÄ| vairÄgyabhaktyÄtmajayÄnubhÄvita jƱÄnÄya vidyÄguravÄ namÅ namaḥ||40|| |
daṃṣṭrÄgrakÅṭyÄ bhagavaṃstvayÄ dhṛtÄ virÄjatÄ bhÅ«dhara bhÅ«ḥ sabhÅ«dharÄ| yathÄ vanÄnniḥsaratÅ datÄ dhṛtÄ mataṅgajÄndrasya sapatrapadminÄ«||41|| |
trayÄ«mayaṃ rÅ«pamidaṃ ca saukaraṃ bhÅ«maṇḍalÄnÄtha datÄ dhṛtÄna tÄ| cakÄsti ÅṛṅgÅḍhaghanÄna bhÅ«yasÄ kulÄcalÄndrasya yathaiva vibhramaḥ||42|| |
saṃsthÄpayainÄṃ jagatÄṃ satasthuṣÄṃ lÅkÄya patnÄ«masi mÄtaraṃ pitÄ| vidhÄma cÄsyai namasÄ saha tvayÄ yasyÄṃ svatÄjÅ'gnimivÄraṇÄvadhÄḥ||43|| |
kaḥ ÅraddadhÄ«tÄnyatamastava prabhÅ rasÄṃ gatÄyÄ bhuva udvibarhaṇam| na vismayÅ'sau tvayi viÅvavismayÄ yÅ mÄyayÄdaṃ sasṛjÄ'tivismayam||44|| |
vidhunvatÄ vÄdamayaṃ nijaṃ vapurjanastapaḥsatyanivÄsinÅ vayam| saṭÄÅikhÅddhÅ«taÅivÄmbubindubhirvimṛjyamÄnÄ bhṛÅamÄ«Åa pÄvitÄḥ||45|| |
sa vai bata bhraṣṭamatistavaiṣatÄ yaḥ karmaṇÄṃ pÄramapÄrakarmaṇaḥ| yadyÅgamÄyÄguṇayÅgamÅhitaṃ viÅvaṃ samastaṃ bhagavanvidhÄhi Åam||46|| |
||iti ÅrÄ«madbhÄgavatÄ mahÄpurÄṇÄ pÄramahaṃsyÄṃ saṃhitÄyÄṃ tṛtÄ«yÄskandhÄ trayÅdaÅÄ'dhyÄyÄ ṛṣibhirkṛta yajƱavarÄhamÅ«rtistutiḥ sampÅ«rṇaḥ||
dhruvakṛta bhagavat stavam
dhruva uvÄca
yÅ'ntaḥ praviÅya mama vÄcamimÄṃ prasuptÄṃ saƱjÄ«vayatyakhilaÅaktidharaḥ svadhÄmnÄ| anyÄṃÅca hastacaraṇaÅravaṇatvagÄdÄ«n prÄṇÄnnamÅ bhagavatÄ puruṣÄya tubhyam||1|| |
ÄkastvamÄva bhagavannidamÄtmaÅaktyÄ mÄyÄkhyayÅruguṇayÄ mahadÄdyaÅÄṣam| sṛṣṭvÄnuviÅya puruṣastadasadguṇÄṣu nÄnÄva dÄruṣu vibhÄvasuvadvibhÄsi||2|| |
tvaddattayÄ vayunayÄdamacaṣṭa viÅvaṃ suptaprabuddha iva nÄtha bhavatprapannaḥ| tasyÄpavargyaÅaraṇaṃ tava pÄdamÅ«laṃ vismaryatÄ kṛtavidÄ kathamÄrtabandhÅ||3|| |
nÅ«naṃ vimuṣṭamatayastava mÄyayÄ tÄ yÄ tvÄṃ bhavÄpyayavimÅkṣaṇamanyahÄtÅḥ| arcanti kalpakataruṃ kuṇapÅpabhÅgyam icchanti yatsparÅajaṃ nirayÄ'pi nÄm||4|| |
yÄ nirvṛtistanubhṛtÄṃ tava pÄdapadma dhyÄnÄdbhavajjanakathÄÅravaṇÄna vÄ syÄt| sÄ brahmaṇi svamahimanyapi nÄtha mÄ bhÅ«t kiṃ tvantakÄsilulitÄtpatatÄṃ vimÄnÄt||5|| |
bhaktiṃ muhuḥ pravahatÄṃ tvayi mÄ prasaṅgÅ bhÅ«yÄdananta mahatÄmamalÄÅayÄnÄm| yÄnÄƱjasÅlbaṇamuruvyasanaṃ bhavÄbdhiṃ nÄṣyÄ bhavadguṇakathÄmṛtapÄnamattaḥ||6|| |
tÄ na smarantyatitarÄṃ priyamÄ«Åa martyaṃ yÄ cÄnvadaḥ sutasuhṛdgṛhavittadÄrÄḥ| yÄ tvabjanÄbha bhavadÄ«yapadÄravinda saugandhyalubdhahṛdayÄṣu kṛtaprasaṅgÄḥ||7|| |
tiryaṅnagadvijasarÄ«sṛpadÄvadaitya martyÄdibhiḥ paricitaṃ sadasadviÅÄṣam| rÅ«paṃ sthaviṣṭhamaja tÄ mahadÄdyanÄkaṃ nÄtaḥ paraṃ parama vÄdmi na yatra vÄdaḥ||8|| |
kalpÄnta Ätadakhilaṃ jaṭharÄṇa gṛhṇan ÅÄtÄ pumÄnsvadṛganantasakhastadaṅkÄ| yannÄbhisindhuruhakÄƱcanalÅkapadma garbhÄ dyumÄnbhagavatÄ praṇatÅ'smi tasmai||9|| |
tvaṃ nityamuktapariÅuddhavibuddha ÄtmÄ kÅ«ṭastha ÄdipuruṣÅ bhagavÄṃstryadhÄ«Åaḥ| yadbuddhyavasthitimakhaṇḍitayÄ svadṛṣṭyÄ draṣṭÄ sthitÄvadhimakhÅ vyatirikta ÄssÄ||10|| |
yasminviruddhagatayÅ hyaniÅaṃ patanti vidyÄdayÅ vividhaÅaktaya ÄnupÅ«rvyÄt| tadbrahma viÅvabhavamÄkamanantamÄdyam ÄnandamÄtramavikÄramahaṃ prapadyÄ||11|| |
satyÄÅiṣÅ hi bhagavaṃstava pÄdapadmam ÄÅÄ«stathÄnubhajataḥ puruṣÄrthamÅ«rtÄḥ| apyÄvamarya bhagavÄnparipÄti dÄ«nÄn vÄÅrÄva vatsakamanugrahakÄtarÅ'smÄn||12|| |
||iti ÅrÄ«madbhÄgavatÄ mahÄpurÄṇÄ pÄramahaṃsyÄṃ saṃhitÄyÄṃ caturthaskandhÄ navamÄ'dhyÄyÄ ÅrÄ« dhruvakṛta bhagavatstavaṃ sampÅ«rṇam||
nÄrÄyaṇakavacam
ÅrÄ«rÄjÅvÄca
yayÄ guptaḥ sahasrÄkṣaḥ savÄhÄnripusainikÄn| krÄ«ḍanniva vinirjitya trilÅkyÄ bubhujÄ Åriyam||1|| |
bhagavaṃstanmamÄkhyÄhi varma nÄrÄyaṇÄtmakam| yathÄtatÄyinaḥ ÅatrÅ«nyÄna guptÅ'jayanmṛdhÄ||2|| |
ÅrÄ«bÄdarÄyaṇiruvÄca
vṛtaḥ purÅhitastvÄṣṭrÅ mahÄndrÄyÄnupṛcchatÄ| nÄrÄyaṇÄkhyaṃ varmÄha tadihaikamanÄḥ Åṛṇu||3|| |
ÅrÄ«viÅvarÅ«pa uvÄca
dhautÄṅghripÄṇirÄcamya sapavitra udaṅmukhaḥ| kṛtasvÄṅgakaranyÄsÅ mantrÄbhyÄṃ vÄgyataḥ Åuciḥ||4|| |
nÄrÄyaṇaparaṃ varma sannahyÄdbhaya ÄgatÄ| pÄdayÅrjÄnunÅrÅ«rvÅrudarÄ hṛdyathÅrasi||5|| |
mukhÄ ÅirasyÄnupÅ«rvyÄdÅṃkÄrÄdÄ«ni vinyasÄt| Åṃ namÅ nÄrÄyaṇÄyÄti viparyayamathÄpi vÄ||6|| |
karanyÄsaṃ tataḥ kuryÄddvÄdaÅÄkṣaravidyayÄ| praṇavÄdiyakÄrÄntamaṅgulyaṅguṣṭhaparvasu||7|| |
nyasÄddhṛdaya ÅṃkÄraṃ vikÄramanu mÅ«rdhani| ṣakÄraṃ tu bhruvÅrmadhyÄ ṇakÄraṃ ÅikhayÄ nyasÄt||8|| |
vÄkÄraṃ nÄtrayÅryuƱjyÄnnakÄraṃ sarvasandhiṣu| makÄramastramuddiÅya mantramÅ«rtirbhavÄdbudhaḥ||9|| |
savisargaṃ phaḍantaṃ tatsarvadikṣu vinirdiÅÄt| Åṃ viṣṇavÄ nama iti||10|| |
ÄtmÄnaṃ paramaṃ dhyÄyÄddhyÄyaṃ ṣaṭÅaktibhiryutam| vidyÄtÄjastapÅmÅ«rtimimaṃ mantramudÄharÄt||11|| |
Åṃ harirvidadhyÄnmama sarvarakṣÄṃ nyastÄṅghripadmaḥ patagÄndrapṛṣṭhÄ| darÄricarmÄsigadÄṣucÄpa pÄÅÄndadhÄnÅ'ṣṭaguṇÅ'ṣṭabÄhuḥ||12|| |
jalÄṣu mÄṃ rakṣatu matsyamÅ«rtiryÄdÅgaṇÄbhyÅ varuṇasya pÄÅÄt| sthalÄṣu mÄyÄvaṭuvÄmanÅ'vyÄttrivikramaḥ khÄ'vatu viÅvarÅ«paḥ||13|| |
durgÄṣvaṭavyÄjimukhÄdiṣu prabhuḥ pÄyÄnnṛsiṃhÅ'surayÅ«thapÄriḥ| vimuƱcatÅ yasya mahÄṭṭahÄsaṃ diÅÅ vinÄdurnyapataṃÅca garbhÄḥ||14|| |
rakṣatvasau mÄdhvani yajƱakalpaḥ svadaṃṣṭrayÅnnÄ«tadharÅ varÄhaḥ| rÄmÅ'drikÅ«ṭÄṣvatha vipravÄsÄ salakṣmaṇÅ'vyÄdbharatÄgrajÅ'smÄn||15|| |
mÄmugradharmÄdakhilÄtpramÄdÄnnÄrÄyaṇaḥ pÄtu naraÅca hÄsÄt| dattastvayÅgÄdatha yÅganÄthaḥ pÄyÄdguṇÄÅaḥ kapilaḥ karmabandhÄt||16|| |
sanatkumÄrÅ'vatu kÄmadÄvÄddhayaÅÄ«rṣÄ mÄṃ pathi dÄvahÄlanÄt| dÄvarṣivaryaḥ puruṣÄrcanÄntarÄtkÅ«rmÅ harirmÄṃ nirayÄdaÅÄṣÄt||17|| |
dhanvantarirbhagavÄnpÄtvapathyÄddvandvÄdbhayÄdṛṣabhÅ nirjitÄtmÄ| yajƱaÅca lÅkÄdavatÄjjanÄntÄdbalÅ gaṇÄtkrÅdhavaÅÄdahÄ«ndraḥ||18|| |
dvaipÄyanÅ bhagavÄnaprabÅdhÄdbuddhastu pÄṣaṇḍagaṇapramÄdÄt| kalkiḥ kalÄḥ kÄlamalÄtprapÄtu dharmÄvanÄyÅrukṛtÄvatÄraḥ||19|| |
mÄṃ kÄÅavÅ gadayÄ prÄtaravyÄdgÅvinda ÄsaṅgavamÄttavÄṇuḥ| nÄrÄyaṇaḥ prÄhṇa udÄttaÅaktirmadhyandinÄ viṣṇurarÄ«ndrapÄṇiḥ||20|| |
dÄvÅ'parÄhṇÄ madhuhÅgradhanvÄ sÄyaṃ tridhÄmÄvatu mÄdhavÅ mÄm| dÅṣÄ hṛṣÄ«kÄÅa utÄrdharÄtrÄ niÅÄ«tha ÄkÅ'vatu padmanÄbhaḥ||21|| |
ÅrÄ«vatsadhÄmÄpararÄtra Ä«Åaḥ pratyÅ«ṣa Ä«ÅÅ'sidharÅ janÄrdanaḥ| dÄmÅdarÅ'vyÄdanusandhyaṃ prabhÄtÄ viÅvÄÅvarÅ bhagavÄnkÄlamÅ«rtiḥ||22|| |
cakraṃ yugÄntÄnalatigmanÄmi bhramatsamantÄdbhagavatprayuktam| dandagdhi dandagdhyarisainyamÄÅu kakṣaṃ yathÄ vÄtasakhÅ hutÄÅaḥ||23|| |
gadÄ'ÅanisparÅanavisphuliṅgÄ niṣpiṇḍhi niṣpiṇḍhyajitapriyÄsi| kuṣmÄṇḍavainÄyakayakṣarakṣÅ bhÅ«tagrahÄṃÅcÅ«rṇaya cÅ«rṇayÄrÄ«n||24|| |
tvaṃ yÄtudhÄnapramathaprÄtamÄtṛ piÅÄcavipragrahaghÅradṛṣṭÄ«n| darÄndra vidrÄvaya kṛṣṇapÅ«ritÅ bhÄ«masvanÅ'rÄrhṛdayÄni kampayan||25|| |
tvaṃ tigmadhÄrÄsivarÄrisainyamÄ«ÅaprayuktÅ mama chindhi chindhi| cakṣÅ«ṃṣi carmanchatacandra chÄdaya dviṣÄmaghÅnÄṃ hara pÄpacakṣuṣÄm||26|| |
yannÅ bhayaṃ grahÄbhyÅ'bhÅ«tkÄtubhyÅ nṛbhya Äva ca| sarÄ«sṛpÄbhyÅ daṃṣṭribhyÅ bhÅ«tÄbhyÅ'ṃhÅbhya Äva ca||27|| |
sarvÄṇyÄtÄni bhagavannÄmarÅ«pÄnukÄ«rtanÄt| prayÄntu saṅkṣayaṃ sadyÅ yÄ naḥ ÅrÄyaḥpratÄ«pakÄḥ||28|| |
garuḍÅ bhagavÄnstÅtra stÅbhaÅchandÅmayaḥ prabhuḥ| rakṣatvaÅÄṣakṛcchrÄbhyÅ viṣvaksÄnaḥ svanÄmabhiḥ||29|| |
sarvÄpadbhyÅ harÄrnÄma rÅ«payÄnÄyudhÄni naḥ| buddhÄ«ndriyamanaḥprÄṇÄnpÄntu pÄrṣadabhÅ«ṣaṇÄḥ||30|| |
yathÄ hi bhagavÄnÄva vastutaḥ sadasacca yat| satyÄnÄnÄna naḥ sarvÄ yÄntu nÄÅamupadravÄḥ||31|| |
yathaikÄtmyÄnubhÄvÄnÄṃ vikalparahitaḥ svayam| bhÅ«ṣaṇÄyudhaliṅgÄkhyÄ dhattÄ ÅaktÄ«ḥ svamÄyayÄ||32|| |
tÄnaiva satyamÄnÄna sarvajĆ±Å bhagavÄnhariḥ| pÄtu sarvaiḥ svarÅ«pairnaḥ sadÄ sarvatra sarvagaḥ||33|| |
vidikṣu dikṣÅ«rdhvamadhaḥ samantÄdantarbahirbhagavÄnnÄrasiṃhaḥ| prahÄpaya lÅkabhayaṃ svanÄna svatÄjasÄ grastasamastatÄjÄḥ||34|| |
maghavannidamÄkhyÄtaṃ varma nÄrÄyaṇÄtmakam| vijÄṣyasÄ'ƱjasÄ yÄna daṃÅitÅ'surayÅ«thapÄn||35|| |
ÄtaddhÄrayamÄṇastu yaṃ yaṃ paÅyati cakṣuṣÄ| padÄ vÄ saṃspṛÅÄtsadyaḥ sÄdhvasÄtsa vimucyatÄ||36|| |
na kutaÅcidbhayaṃ tasya vidyÄṃ dhÄrayatÅ bhavÄt| rÄjadasyugrahÄdibhyÅ vyÄdhyÄdibhyaÅca karhicit||37|| |
imÄṃ vidyÄṃ purÄ kaÅcitkauÅikÅ dhÄrayandvijaḥ| yÅgadhÄraṇayÄ svÄṅgaṃ jahau sa marudhanvani||38|| |
tasyÅpari vimÄnÄna gandharvapatirÄkadÄ| yayau citrarathaḥ strÄ«bhirvṛtÅ yatra dvijakṣayaḥ||39|| |
gaganÄnnyapatatsadyaḥ savimÄnÅ hyavÄkṣirÄḥ sa vÄlikhilyavacanÄdasthÄ«nyÄdÄya vismitaḥ prÄsya prÄcÄ«sarasvatyÄṃ snÄtvÄ dhÄma svamanvagÄt||40|| |
ÅrÄ«Åuka uvÄca
ya idaṃ ÅṛṇuyÄtkÄlÄ yÅ dhÄrayati cÄdṛtaḥ| taṃ namasyanti bhÅ«tÄni mucyatÄ sarvatÅ bhayÄt||41|| |
ÄtÄṃ vidyÄmadhigatÅ viÅvarÅ«pÄcchatakratuḥ trailÅkyalakṣmÄ«ṃ bubhujÄ vinirjitya mṛdhÄ'surÄn||42|| |
||iti ÅrÄ«madbhÄgavatÄ mahÄpurÄṇÄ pÄramahaṃsyÄṃ saṃhitÄyÄṃ ṣaṣṭhaskandhÄ aṣṭamÅ'dhyÄyaḥ||
ÅrÄ«prahlÄda uvÄca
brahmÄdayaḥ suragaṇÄ munayÅ'tha siddhÄḥ sattvaikatÄnagatayÅ vacasÄṃ pravÄhaiḥ| nÄrÄdhituṃ puruguṇairadhunÄpi pipruḥ kiṃ tÅṣṭumarhati sa mÄ harirugrajÄtÄḥ||8|| |
manyÄ dhanÄbhijanarÅ«patapaḥÅrutaujas tÄjaḥprabhÄvabalapauruṣabuddhiyÅgÄḥ| nÄrÄdhanÄya hi bhavanti parasya puṃsÅ bhaktyÄ tutÅṣa bhagavÄngajayÅ«thapÄya||9|| |
viprÄddviṣaḍguṇayutÄdaravindanÄbha pÄdÄravindavimukhÄtÅvapacaṃ variṣṭham| manyÄ tadarpitamanÅvacanÄhitÄrtha prÄṇaṃ punÄti sa kulaṃ na tu bhÅ«rimÄnaḥ||10|| |
naivÄtmanaḥ prabhurayaṃ nijalÄbhapÅ«rṇÅ mÄnaṃ janÄdaviduṣaḥ karuṇÅ vṛṇÄ«tÄ| yadyajjanÅ bhagavatÄ vidadhÄ«ta mÄnaṃ taccÄtmanÄ pratimukhasya yathÄ mukhaÅrÄ«ḥ||11|| |
tasmÄdahaṃ vigataviklava Ä«Åvarasya sarvÄtmanÄ mahi gṛṇÄmi yathÄ manÄ«ṣam| nÄ«cÅ'jayÄ guṇavisargamanupraviṣṭaḥ pÅ«yÄta yÄna hi pumÄnanuvarṇitÄna||12|| |
sarvÄ hyamÄ« vidhikarÄstava sattvadhÄmnÅ brahmÄdayÅ vayamivÄÅa na cÅdvijantaḥ| kṣÄmÄya bhÅ«taya utÄtmasukhÄya cÄsya vikrÄ«ḍitaṃ bhagavatÅ rucirÄvatÄraiḥ||13|| |
tadyaccha manyumasuraÅca hatastvayÄdya mÅdÄta sÄdhurapi vṛÅcikasarpahatyÄ| lÅkÄÅca nirvṛtimitÄḥ pratiyanti sarvÄ rÅ«paṃ nṛsiṃha vibhayÄya janÄḥ smaranti||14|| |
nÄhaṃ bibhÄmyajita tÄ'tibhayÄnakÄsya jihvÄrkanÄtrabhrukuṭÄ«rabhasÅgradaṃṣṭrÄt| ÄntrasrajaḥkṣatajakÄÅaraÅaṅkukarṇÄn nirhrÄdabhÄ«tadigibhÄdaribhinnakhÄgrÄt||15|| |
trastÅ'smyahaṃ kṛpaṇavatsala duḥsahÅgra saṃsÄracakrakadanÄdgrasatÄṃ praṇÄ«taḥ| baddhaḥ svakarmabhiruÅattama tÄ'ṅghrimÅ«laṃ prÄ«tÅ'pavargaÅaraṇaṃ hvayasÄ kadÄ nu||16|| |
yasmÄtpriyÄpriyaviyÅgasaṃyÅgajanma ÅÅkÄgninÄ sakalayÅniṣu dahyamÄnaḥ| duḥkhauṣadhaṃ tadapi duḥkhamataddhiyÄhaṃ bhÅ«manbhramÄmi vada mÄ tava dÄsyayÅgam||17|| |
sÅ'haṃ priyasya suhṛdaḥ paradÄvatÄyÄ lÄ«lÄkathÄstava nṛsiṃha viriƱcagÄ«tÄḥ| aƱjastitarmyanugṛṇanguṇavipramuktÅ durgÄṇi tÄ padayugÄlayahaṃsasaṅgaḥ||18|| |
bÄlasya nÄha Åaraṇaṃ pitarau nṛsiṃha nÄrtasya cÄgadamudanvati majjatÅ nauḥ| taptasya tatpratividhirya ihÄƱjasÄṣṭas tÄvadvibhÅ tanubhṛtÄṃ tvadupÄkṣitÄnÄm||19|| |
yasminyatÅ yarhi yÄna ca yasya yasmÄd yasmai yathÄ yaduta yastvaparaḥ parÅ vÄ| bhÄvaḥ karÅti vikarÅti pṛthaksvabhÄvaḥ saƱcÅditastadakhilaṃ bhavataḥ svarÅ«pam||20|| |
mÄyÄ manaḥ sṛjati karmamayaṃ balÄ«yaḥ kÄlÄna cÅditaguṇÄnumatÄna puṃsaḥ| chandÅmayaṃ yadajayÄrpitaṣÅḍaÅÄraṃ saṃsÄracakramaja kÅ'titarÄttvadanyaḥ||21|| |
sa tvaṃ hi nityavijitÄtmaguṇaḥ svadhÄmnÄ kÄlÅ vaÅÄ«kṛtavisṛjyavisargaÅaktiḥ| cakrÄ visṛṣṭamajayÄÅvara ṣÅḍaÅÄrÄ niṣpÄ«ḍyamÄnamupakarṣa vibhÅ prapannam||22|| |
dṛṣṭÄ mayÄ divi vibhÅ'khiladhiṣṇyapÄnÄm Äyuḥ ÅriyÅ vibhava icchati yÄnjanÅ'yam| yÄ'smatpituḥ kupitahÄsavijṛmbhitabhrÅ« visphÅ«rjitÄna lulitÄḥ sa tu tÄ nirastaḥ||23|| |
tasmÄdamÅ«stanubhṛtÄmahamÄÅiṣÅ'jƱa Äyuḥ Åriyaṃ vibhavamaindriyamÄviriƱcyÄt| nÄcchÄmi tÄ vilulitÄnuruvikramÄṇa kÄlÄtmanÅpanaya mÄṃ nijabhṛtyapÄrÅvam||24|| |
kutrÄÅiṣaḥ ÅrutisukhÄ mṛgatṛṣṇirÅ«pÄḥ kvÄdaṃ kalÄvaramaÅÄṣarujÄṃ virÅhaḥ| nirvidyatÄ na tu janÅ yadapÄ«ti vidvÄn kÄmÄnalaṃ madhulavaiḥ ÅamayandurÄpaiḥ||25|| |
kvÄhaṃ rajaḥprabhava Ä«Åa tamÅ'dhikÄ'smin jÄtaḥ surÄtarakulÄ kva tavÄnukampÄ| na brahmaṇÅ na tu bhavasya na vai ramÄyÄ yanmÄ'rpitaḥ Åirasi padmakaraḥ prasÄdaḥ||26|| |
naiṣÄ parÄvaramatirbhavatÅ nanu syÄj jantÅryathÄtmasuhṛdÅ jagatastathÄpi| saṃsÄvayÄ suratarÅriva tÄ prasÄdaḥ sÄvÄnurÅ«pamudayÅ na parÄvaratvam||27|| |
Ävaṃ janaṃ nipatitaṃ prabhavÄhikÅ«pÄ kÄmÄbhikÄmamanu yaḥ prapatanprasaṅgÄt| kṛtvÄtmasÄtsurarṣiṇÄ bhagavangṛhÄ«taḥ sÅ'haṃ kathaṃ nu visṛjÄ tava bhṛtyasÄvÄm||28|| |
matprÄṇarakṣaṇamananta piturvadhaÅca manyÄ svabhṛtyaṛṣivÄkyamṛtaṃ vidhÄtum| khaḍgaṃ pragṛhya yadavÅcadasadvidhitsus tvÄmÄ«ÅvarÅ madaparÅ'vatu kaṃ harÄmi||29|| |
ÄkastvamÄva jagadÄtamamuṣya yattvam ÄdyantayÅḥ pṛthagavasyasi madhyataÅca| sṛṣṭvÄ guṇavyatikaraṃ nijamÄyayÄdaṃ nÄnÄva tairavasitastadanupraviṣṭaḥ||30|| |
tvamvÄ idaṃ sadasadÄ«Åa bhavÄṃstatÅ'nyÅ mÄyÄ yadÄtmaparabuddhiriyaṃ hyapÄrthÄ| yadyasya janma nidhanaṃ sthitirÄ«kṣaṇaṃ ca tadvaitadÄva vasukÄlavadaṣṭitarvÅḥ||31|| |
nyasyÄdamÄtmani jagadvilayÄmbumadhyÄ ÅÄṣÄtmanÄ nijasukhÄnubhavÅ nirÄ«haḥ| yÅgÄna mÄ«litadṛgÄtmanipÄ«tanidras turyÄ sthitÅ na tu tamÅ na guṇÄṃÅca yuṅkṣÄ||32|| |
tasyaiva tÄ vapuridaṃ nijakÄlaÅaktyÄ saƱcÅditaprakṛtidharmaṇa ÄtmagÅ«ḍham| ambhasyanantaÅayanÄdviramatsamÄdhÄr nÄbhÄrabhÅ«tsvakaṇikÄvaṭavanmahÄbjam||33|| |
tatsambhavaḥ kaviratÅ'nyadapaÅyamÄnas tvÄṃ bÄ«jamÄtmani tataṃ sa bahirvicintya| nÄvindadabdaÅatamapsu nimajjamÄnÅ jÄtÄ'ṅkurÄ kathamuhÅpalabhÄta bÄ«jam||34|| |
sa tvÄtmayÅnirativismita ÄÅritÅ'bjaṃ kÄlÄna tÄ«vratapasÄ pariÅuddhabhÄvaḥ| tvÄmÄtmanÄ«Åa bhuvi gandhamivÄtisÅ«kṣmaṃ bhÅ«tÄndriyÄÅayamayÄ vitataṃ dadarÅa||35|| |
Ävaṃ sahasravadanÄṅghriÅiraḥkarÅru nÄsÄdyakarṇanayanÄbharaṇÄyudhÄḍhyam| mÄyÄmayaṃ sadupalakṣitasannivÄÅaṃ dṛṣṭvÄ mahÄpuruṣamÄpa mudaṃ viriƱcaḥ||36|| |
tasmai bhavÄnhayaÅirastanuvaṃ hi bibhrad vÄdadruhÄvatibalau madhukaiṭabhÄkhyau| hatvÄnayacchrutigaṇÄṃÅca rajastamaÅca sattvaṃ tava priyatamÄṃ tanumÄmananti||37|| |
itthaṃ nṛtiryagṛṣidÄvajhaṣÄvatÄrair lÅkÄnvibhÄvayasi haṃsi jagatpratÄ«pÄn| dharmaṃ mahÄpuruṣa pÄsi yugÄnuvṛttaṃ channaḥ kalau yadabhavastriyugÅ'tha sa tvam||38|| |
naitanmanastava kathÄsu vikuṇṭhanÄtha samprÄ«yatÄ duritaduṣṭamasÄdhu tÄ«vram| kÄmÄturaṃ harṣaÅÅkabhayaiṣaṇÄrtaṃ tasminkathaṃ tava gatiṃ vimṛÅÄmi dÄ«naḥ||39|| |
jihvaikatÅ'cyuta vikarṣati mÄvitṛptÄ ÅiÅnÅ'nyatastvagudaraṃ Åravaṇaṃ kutaÅcit| ghrÄṇÅ'nyataÅcapaladṛkkva ca karmaÅaktir bahvyaḥ sapatnya iva gÄhapatiṃ lunanti||40|| |
Ävaṃ svakarmapatitaṃ bhavavaitaraṇyÄm anyÅnyajanmamaraṇÄÅanabhÄ«tabhÄ«tam| paÅyanjanaṃ svaparavigrahavairamaitraṃ hantÄti pÄracara pÄ«pṛhi mÅ«ḍhamadya||41|| |
kÅ nvatra tÄ'khilagurÅ bhagavanprayÄsa uttÄraṇÄ'sya bhavasambhavalÅpahÄtÅḥ| mÅ«ḍhÄṣu vai mahadanugraha ÄrtabandhÅ kiṃ tÄna tÄ priyajanÄnanusÄvatÄṃ naḥ||42|| |
naivÅdvijÄ para duratyayavaitaraṇyÄs tvadvÄ«ryagÄyanamahÄmṛtamagnacittaḥ| ÅÅcÄ tatÅ vimukhacÄtasa indriyÄrtha mÄyÄsukhÄya bharamudvahatÅ vimÅ«ḍhÄn||43|| |
prÄyÄṇa dÄva munayaḥ svavimuktikÄmÄ maunaṃ caranti vijanÄ na parÄrthaniṣṭhÄḥ| naitÄnvihÄya kṛpaṇÄnvimumukṣa ÄkÅ nÄnyaṃ tvadasya Åaraṇaṃ bhramatÅ'nupaÅyÄ||44|| |
yanmaithunÄdigṛhamÄdhisukhaṃ hi tucchaṃ kaṇḍÅ«yanÄna karayÅriva duḥkhaduḥkham| tṛpyanti nÄha kṛpaṇÄ bahuduḥkhabhÄjaḥ kaṇḍÅ«tivanmanasijaṃ viṣahÄta dhÄ«raḥ||45|| |
maunavrataÅrutatapÅ'dhyayanasvadharma vyÄkhyÄrahÅjapasamÄdhaya ÄpavargyÄḥ| prÄyaḥ paraṃ puruṣa tÄ tvajitÄndriyÄṇÄṃ vÄrtÄ bhavantyuta na vÄtra tu dÄmbhikÄnÄm||46|| |
rÅ«pÄ imÄ sadasatÄ« tava vÄdasṛṣṭÄ bÄ«jÄṅkurÄviva na cÄnyadarÅ«pakasya| yuktÄḥ samakṣamubhayatra vicakṣantÄ tvÄṃ yÅgÄna vahnimiva dÄruṣu nÄnyataḥ syÄt||47|| |
tvaṃ vÄyuragniravanirviyadambu mÄtrÄḥ prÄṇÄndriyÄṇi hṛdayaṃ cidanugrahaÅca| sarvaṃ tvamÄva saguṇÅ viguṇaÅca bhÅ«man nÄnyattvadastyapi manÅvacasÄ niruktam||48|| |
naitÄ guṇÄ na guṇinÅ mahadÄdayÅ yÄ sarvÄ manaḥ prabhṛtayaḥ sahadÄvamartyÄḥ| Ädyantavanta urugÄya vidanti hi tvÄm Ävaṃ vimṛÅya sudhiyÅ viramanti ÅabdÄt||49|| |
tattÄ'rhattama namaḥ stutikarmapÅ«jÄḥ karma smṛtiÅcaraṇayÅḥ Åravaṇaṃ kathÄyÄm| saṃsÄvayÄ tvayi vinÄti ṣaḍaṅgayÄ kiṃ bhaktiṃ janaḥ paramahaṃsagatau labhÄta||50|| |
||iti ÅrÄ«madbhÄgavatÄ mahÄpurÄṇÄ pÄramahaṃsyÄṃ saṃhitÄyÄṃ saptamaskandhÄ navamÄ'dhyÄyÄ ÅrÄ« prahlÄdakṛta nṛsiṃhastutiḥ sampÅ«rṇaḥ||
gajÄndramÅkṣastÅtram
ÅrÄ«gajÄndra uvÄca
Åṃ namÅ bhagavatÄ tasmai yata ÄtaccidÄtmakam| puruṣÄyÄdibÄ«jÄya parÄÅÄyÄbhidhÄ«mahi||2|| |
yasminnidaṃ yataÅcÄdaṃ yÄnÄdaṃ ya idaṃ svayam| yÅ'smÄtparasmÄcca parastaṃ prapadyÄ svayambhuvam||3|| |
yaḥ svÄtmanÄ«daṃ nijamÄyayÄrpitaṃ kvacidvibhÄtaṃ kva ca tattirÅhitam| aviddhadṛksÄkṣyubhayaṃ tadÄ«kṣatÄ sa ÄtmamÅ«lÅ'vatu mÄṃ parÄtparaḥ||4|| |
kÄlÄna paƱcatvamitÄṣu kṛtsnaÅÅ lÅkÄṣu pÄlÄṣu ca sarvahÄtuṣu| tamastadÄsÄ«dgahanaṃ gabhÄ«raṃ yastasya pÄrÄ'bhivirÄjatÄ vibhuḥ||5|| |
na yasya dÄvÄ ṛṣayaḥ padaṃ vidurjantuḥ punaḥ kÅ'rhati gantumÄ«ritum| yathÄ naṭasyÄkṛtibhirvicÄṣṭatÅ duratyayÄnukramaṇaḥ sa mÄvatu||6|| |
didṛkṣavÅ yasya padaṃ sumaṅgalaṃ vimuktasaṅgÄ munayaḥ susÄdhavaḥ| carantyalÅkavratamavraṇaṃ vanÄ bhÅ«tÄtmabhÅ«tÄḥ suhṛdaḥ sa mÄ gatiḥ||7|| |
na vidyatÄ yasya ca janma karma vÄ na nÄmarÅ«pÄ guṇadÅṣa Äva vÄ| tathÄpi lÅkÄpyayasambhavÄya yaḥ svamÄyayÄ tÄnyanukÄlamṛcchati||8|| |
tasmai namaḥ parÄÅÄya brahmaṇÄ'nantaÅaktayÄ| arÅ«pÄyÅrurÅ«pÄya nama ÄÅcaryakarmaṇÄ||9|| |
nama ÄtmapradÄ«pÄya sÄkṣiṇÄ paramÄtmanÄ| namÅ girÄṃ vidÅ«rÄya manasaÅcÄtasÄmapi||10|| |
sattvÄna pratilabhyÄya naiṣkarmyÄṇa vipaÅcitÄ| namaḥ kaivalyanÄthÄya nirvÄṇasukhasaṃvidÄ||11|| |
namaḥ ÅÄntÄya ghÅrÄya mÅ«ḍhÄya guṇadharmiṇÄ| nirviÅÄṣÄya sÄmyÄya namÅ jƱÄnaghanÄya ca||12|| |
kṣÄtrajƱÄya namastubhyaṃ sarvÄdhyakṣÄya sÄkṣiṇÄ| puruṣÄyÄtmamÅ«lÄya mÅ«laprakṛtayÄ namaḥ||13|| |
sarvÄndriyaguṇadraṣṭrÄ sarvapratyayahÄtavÄ| asatÄ cchÄyayÅktÄya sadÄbhÄsÄya tÄ namaḥ||14|| |
namÅ namastÄ'khilakÄraṇÄya niṣkÄraṇÄyÄdbhutakÄraṇÄya| sarvÄgamÄmnÄyamahÄrṇavÄya namÅ'pavargÄya parÄyaṇÄya||15|| |
guṇÄraṇicchannaciduṣmapÄya tatkṣÅbhavisphÅ«rjitamÄnasÄya| naiṣkarmyabhÄvÄna vivarjitÄgama svayaṃprakÄÅÄya namaskarÅmi||16|| |
mÄdṛkprapannapaÅupÄÅavimÅkṣaṇÄya muktÄya bhÅ«rikaruṇÄya namÅ'layÄya| svÄṃÅÄna sarvatanubhṛnmanasi pratÄ«ta pratyagdṛÅÄ bhagavatÄ bṛhatÄ namastÄ||17|| |
ÄtmÄtmajÄptagṛhavittajanÄṣu saktairduṣprÄpaṇÄya guṇasaṅgavivarjitÄya| muktÄtmabhiḥ svahṛdayÄ paribhÄvitÄya jƱÄnÄtmanÄ bhagavatÄ nama Ä«ÅvarÄya||18|| |
yaṃ dharmakÄmÄrthavimuktikÄmÄ bhajanta iṣṭÄṃ gatimÄpnuvanti| kiṃ cÄÅiṣÅ rÄtyapi dÄhamavyayaṃ karÅtu mÄ'dabhradayÅ vimÅkṣaṇam||19|| |
ÄkÄntinÅ yasya na kaƱcanÄrthaṃ vÄƱchanti yÄ vai bhagavatprapannÄḥ| atyadbhutaṃ taccaritaṃ sumaṅgalaṃ gÄyanta ÄnandasamudramagnÄḥ||20|| |
tamakṣaraṃ brahma paraṃ parÄÅamavyaktamÄdhyÄtmikayÅgagamyam| atÄ«ndriyaṃ sÅ«kṣmamivÄtidÅ«ramanantamÄdyaṃ paripÅ«rṇamÄ«ḍÄ||21|| |
yasya brahmÄdayÅ dÄvÄ vÄdÄ lÅkÄÅcarÄcarÄḥ| nÄmarÅ«pavibhÄdÄna phalgvyÄ ca kalayÄ kṛtÄḥ||22|| |
yathÄrciṣÅ'gnÄḥ saviturgabhastayÅ niryÄnti saṃyÄntyasakṛtsvarÅciṣaḥ| tathÄ yatÅ'yaṃ guṇasampravÄhÅ buddhirmanaḥ khÄni ÅarÄ«rasargÄḥ||23|| |
sa vai na dÄvÄsuramartyatiryaṅna strÄ« na ṣaṇḍhÅ na pumÄnna jantuḥ| nÄyaṃ guṇaḥ karma na sanna cÄsanniṣÄdhaÅÄṣÅ jayatÄdaÅÄṣaḥ||24|| |
jijÄ«viṣÄ nÄhamihÄmuyÄ kimantarbahiÅcÄvṛtayÄbhayÅnyÄ| icchÄmi kÄlÄna na yasya viplavastasyÄtmalÅkÄvaraṇasya mÅkṣam||25|| |
sÅ'haṃ viÅvasṛjaṃ viÅvamaviÅvaṃ viÅvavÄdasam| viÅvÄtmÄnamajaṃ brahma praṇatÅ'smi paraṃ padam||26|| |
yÅgarandhitakarmÄṇÅ hṛdi yÅgavibhÄvitÄ| yÅginÅ yaṃ prapaÅyanti yÅgÄÅaṃ taṃ natÅ'smyaham||27|| |
namÅ namastubhyamasahyavÄga ÅaktitrayÄyÄkhiladhÄ«guṇÄya| prapannapÄlÄya durantaÅaktayÄ kadindriyÄṇÄmanavÄpyavartmanÄ||28|| |
nÄyaṃ vÄda svamÄtmÄnaṃ yacchaktyÄhaṃ dhiyÄ hatam| taṃ duratyayamÄhÄtmyaṃ bhagavantamitÅ'smyaham||29|| |
||iti ÅrÄ«madbhÄgavatÄ mahÄpurÄṇÄ pÄramahaṃsyÄṃ saṃhitÄyÄṃ aṣṭamaskandhÄ tṛtÄ«yÄ'dhyÄyÄ ÅrÄ« gajÄndrakṛta bhagavatstÅtraṃ sampÅ«rṇam||
vÄmanastÅtram
ÅrÄ« aditiruvÄca
yajƱÄÅa yajƱapuruṣÄcyuta tÄ«rthapÄda tÄ«rthaÅravaḥ ÅravaṇamaṅgalanÄmadhÄya| ÄpannalÅkavṛjinÅpaÅamÅdayÄdya Åaṃ naḥ kṛdhÄ«Åa bhagavannasi dÄ«nanÄthaḥ||1|| |
viÅvÄya viÅvabhavanasthitisaṃyamÄya svairaṃ gṛhÄ«tapuruÅaktiguṇÄya bhÅ«mnÄ| svasthÄya ÅaÅvadupabṛṃhitapÅ«rṇabÅdha vyÄpÄditÄtmatamasÄ harayÄ namastÄ||2|| |
Äyuḥ paraṃ vapurabhÄ«ṣṭamatulyalakṣmÄ«r dyÅbhÅ«rasÄḥ sakalayÅgaguṇÄstrivargaḥ| jƱÄnaṃ ca kÄvalamananta bhavanti tuṣṭÄt tvattÅ nṛṇÄṃ kimu sapatnajayÄdirÄÅÄ«ḥ||3|| |
||iti ÅrÄ«madbhÄgavatÄ mahÄpurÄṇÄ pÄramahaṃsyÄṃ saṃhitÄyÄṃ aṣṭamaskandhÄ saptadaÅÄ'dhyÄyÄ ÅrÄ« aditikṛta vÄmanastÅtram sampÅ«rṇam||
gÅpya Å«cuḥ
avyÄdajÅ'ṅghri maṇimÄṃstava jÄnvathÅrÅ« yajƱÅ'cyutaḥ kaṭitaṭaṃ jaṭharaṃ hayÄsyaḥ| hṛtkÄÅavastvadura Ä«Åa inastu kaṇṭhaṃ viṣṇurbhujaṃ mukhamurukrama Ä«Åvaraḥ kam||1|| |
cakryagrataḥ sahagadÅ harirastu paÅcÄt +tvatpÄrÅvayÅrdhanurasÄ« madhuhÄ'janaÅca| kÅṇÄṣu Åaṅkha urugÄya uparyupÄndraḥ tÄrkṣyaḥ kṣitau haladharaḥ puruṣaḥ samantÄt||2|| |
indriyÄṇi hṛṣÄ«kÄÅaḥ prÄṇÄnnÄrÄyaṇÅ'vatu| ÅvÄtadvÄ«papatiÅcittaṃ manÅ yÅgÄÅvarÅ'vatu||3|| |
pṛÅnigarbhastu tÄ buddhimÄtmÄnaṃ bhagavÄnparaḥ| krÄ«ḍantaṃ pÄtu gÅvindaḥ ÅayÄnaṃ pÄtu mÄdhavaḥ||4|| |
vrajantamavyÄdvaikuṇṭha ÄsÄ«naṃ tvÄṃ Åriyaḥ patiḥ| bhuƱjÄnaṃ yajƱabhukpÄtu sarvagrahabhayaṅkaraḥ||5|| |
ḍÄkinyÅ yÄtudhÄnyaÅca kuṣmÄṇḍÄ yÄ'rbhakagrahÄḥ| bhÅ«taprÄtapiÅÄcÄÅca yakṣarakṣÅvinÄyakÄḥ||6|| |
kÅṭarÄ rÄvatÄ« jyÄṣṭhÄ pÅ«tanÄ mÄtṛkÄdayaḥ| unmÄdÄ yÄ hyapasmÄrÄ dÄhaprÄṇÄndriyadruhaḥ||7|| |
svapnadṛṣṭÄ mahÅtpÄtÄ vṛddhÄ bÄlagrahÄÅca yÄ| sarvÄ naÅyantu tÄ viṣṇÅrnÄmagrahaṇabhÄ«ravaḥ||8|| |
||iti ÅrÄ«madbhÄgavatÄ mahÄpurÄṇÄ pÄramahaṃsyÄṃ saṃhitÄyÄṃ daÅamaskandhÄ ṣaṣṭhamÄ'dhyÄyÄ gÅpÄ«kṛtabÄlarakṣÄ sampÅ«rṇÄ||
gÅpikÄgÄ«tam
gÅpya Å«cuḥ
jayati tÄ'dhikaṃ janmanÄ vrajaḥ Årayata indirÄ ÅaÅvadatra hi| dayita dṛÅyatÄṃ dikṣu tÄvakÄstvayi dhṛtÄsavastvÄṃ vicinvatÄ||1|| |
ÅaradudÄÅayÄ sÄdhujÄtasat sarasijÅdaraÅrÄ«muṣÄ dṛÅÄ| suratanÄtha tÄ'ÅulkadÄsikÄ varada nighnatÅ nÄha kiṃ vadhaḥ||2|| |
viṣajalÄpyayÄdvyÄlarÄkṣasÄdvarṣamÄrutÄdvaidyutÄnalÄt| vṛṣamayÄtmajÄdviÅvatÅ bhayÄdṛṣabha tÄ vayaṃ rakṣitÄ muhuḥ||3|| |
na khalu gÅpÄ«kÄnandanÅ bhavÄnakhiladÄhinÄmantarÄtmadṛk| vikhanasÄrthitÅ viÅvaguptayÄ sakha udÄyivÄnsÄtvatÄṃ kulÄ||4|| |
viracitÄbhayaṃ vṛṣṇidhÅ«rya tÄ caraṇamÄ«yuṣÄṃ saṃsṛtÄrbhayÄt| karasarÅruhaṃ kÄnta kÄmadaṃ Åirasi dhÄhi naḥ ÅrÄ«karagraham||5|| |
vrajajanÄrtihanvÄ«ra yÅṣitÄṃ nijajanasmayadhvaṃsanasmita| bhaja sakhÄ bhavatkiṅkarÄ«ḥ sma nÅ jalaruhÄnanaṃ cÄru darÅaya||6|| |
praṇatadÄhinÄṃ pÄpakarṣaṇaṃ tṛṇacarÄnugaṃ ÅrÄ«nikÄtanam| phaṇiphaṇÄrpitaṃ tÄ padÄmbujaṃ kṛṇu kucÄṣu naḥ kṛndhi hṛcchayam||7|| |
madhurayÄ girÄ valguvÄkyayÄ budhamanÅjƱayÄ puṣkarÄkṣaṇa| vidhikarÄ«rimÄ vÄ«ra muhyatÄ«radharasÄ«dhunÄpyÄyayasva naḥ||8|| |
tava kathÄmṛtaṃ taptajÄ«vanaṃ kavibhirÄ«ḍitaṃ kalmaṣÄpaham| Åravaṇamaṅgalaṃ ÅrÄ«madÄtataṃ bhuvi gṛṇanti yÄ bhÅ«ridÄ janÄḥ||9|| |
prahasitaṃ priyaprÄmavÄ«kṣaṇaṃ viharaṇaṃ ca tÄ dhyÄnamaṅgalam| rahasi saṃvidÅ yÄ hṛdi spṛÅaḥ kuhaka nÅ manaḥ kṣÅbhayanti hi||10|| |
calasi yadvrajÄccÄrayanpaÅÅ«nnalinasundaraṃ nÄtha tÄ padam| ÅilatṛṇÄṅkuraiḥ sÄ«datÄ«ti naḥ kalilatÄṃ manaḥ kÄnta gacchati||11|| |
dinaparikṣayÄ nÄ«lakuntalairvanaruhÄnanaṃ bibhradÄvṛtam| ghanarajasvalaṃ darÅayanmuhurmanasi naḥ smaraṃ vÄ«ra yacchasi||12|| |
praṇatakÄmadaṃ padmajÄrcitaṃ dharaṇimaṇḍanaṃ dhyÄyamÄpadi| caraṇapaṅkajaṃ Åantamaṃ ca tÄ ramaṇa naḥ stanÄṣvarpayÄdhihan||13|| |
suratavardhanaṃ ÅÅkanÄÅanaṃ svaritavÄṇunÄ suṣṭhu cumbitam| itararÄgavismÄraṇaṃ nṛṇÄṃ vitara vÄ«ra nastÄ'dharÄmṛtam||14|| |
aṭati yadbhavÄnahni kÄnanaṃ truṭi yugÄyatÄ tvÄmapaÅyatÄm| kuṭilakuntalaṃ ÅrÄ«mukhaṃ ca tÄ jaḍa udÄ«kṣatÄṃ pakṣmakṛddṛÅÄm||15|| |
patisutÄnvayabhrÄtṛbÄndhavÄnativilaṅghya tÄ'ntyacyutÄgatÄḥ| gatividastavÅdgÄ«tamÅhitÄḥ kitava yÅṣitaḥ kastyajÄnniÅi||16|| |
rahasi saṃvidaṃ hṛcchayÅdayaṃ prahasitÄnanaṃ prÄmavÄ«kṣaṇam| bṛhaduraḥ ÅriyÅ vÄ«kṣya dhÄma tÄ muhuratispṛhÄ muhyatÄ manaḥ||17|| |
vrajavanaukasÄṃ vyaktiraṅga tÄ vṛjinahantryalaṃ viÅvamaṅgalam| tyaja manÄkca nastvatspṛhÄtmanÄṃ svajanahṛdrujÄṃ yanniṣÅ«danam||18|| |
yattÄ sujÄtacaraṇÄmburuhaṃ stanÄṣu bhÄ«tÄḥ Åanaiḥ priya dadhÄ«mahi karkaÅÄṣu tÄnÄṭavÄ«maṭasi tadvyathatÄ na kiṃ svit kÅ«rpÄdibhirbhramati dhÄ«rbhavadÄyuṣÄṃ naḥ||19|| |
||iti ÅrÄ«madbhÄgavatÄ mahÄpurÄṇÄ pÄramahaṃsyÄṃ saṃhitÄyÄṃ daÅamaskandhÄ pÅ«rvÄrdhÄ gÅpikÄgÄ«taṃ nÄma ÄkatriṃÅÅ'dhyÄyaḥ||
akrÅ«rakṛta viṣṇu stÅtram
ÅrÄ«akrÅ«ra uvÄca
natÅ'smyahaṃ tvÄkhilahÄtuhÄtuṃ nÄrÄyaṇaṃ pÅ«ruṣamÄdyamavyayam| yannÄbhijÄtÄdaravindakÅṣÄdbrahmÄvirÄsÄ«dyata Äṣa lÅkaḥ||1|| |
bhÅ«stÅyamagniḥ pavanaṃ khamÄdirmahÄnajÄdirmana indriyÄṇi| sarvÄndriyÄrthÄ vibudhÄÅca sarvÄ yÄ hÄtavastÄ jagatÅ'ṅgabhÅ«tÄḥ||2|| |
naitÄ svarÅ«paṃ vidurÄtmanastÄ hyajÄdayÅ'nÄtmatayÄ gṛhÄ«taḥ| ajÅ'nubaddhaḥ sa guṇairajÄyÄ guṇÄtparaṃ vÄda na tÄ svarÅ«pam||3|| |
tvÄṃ yÅginÅ yajantyaddhÄ mahÄpuruṣamÄ«Åvaram| sÄdhyÄtmaṃ sÄdhibhÅ«taṃ ca sÄdhidaivaṃ ca sÄdhavaḥ||4|| |
trayyÄ ca vidyayÄ kÄcittvÄṃ vai vaitÄnikÄ dvijÄḥ| yajantÄ vitatairyajƱairnÄnÄrÅ«pÄmarÄkhyayÄ||5|| |
ÄkÄ tvÄkhilakarmÄṇi sannyasyÅpaÅamaṃ gatÄḥ| jƱÄninÅ jƱÄnayajƱÄna yajanti jƱÄnavigraham||6|| |
anyÄ ca saṃskṛtÄtmÄnÅ vidhinÄbhihitÄna tÄ| yajanti tvanmayÄstvÄṃ vai bahumÅ«rtyÄkamÅ«rtikam||7|| |
tvÄmÄvÄnyÄ ÅivÅktÄna mÄrgÄṇa ÅivarÅ«piṇam| bahvÄcÄryavibhÄdÄna bhagavantarnupÄsatÄ||8|| |
sarva Äva yajanti tvÄṃ sarvadÄvamayÄÅvaram| yÄ'pyanyadÄvatÄbhaktÄ yadyapyanyadhiyaḥ prabhÅ||9|| |
yathÄdriprabhavÄ nadyaḥ parjanyÄpÅ«ritÄḥ prabhÅ| viÅanti sarvataḥ sindhuṃ tadvattvÄṃ gatayÅ'ntataḥ||10|| |
sattvaṃ rajastama iti bhavataḥ prakṛtÄrguṇÄḥ| tÄṣu hi prÄkṛtÄḥ prÅtÄ ÄbrahmasthÄvarÄdayaḥ||11|| |
tubhyaṃ namastÄ tvaviṣaktadṛṣṭayÄ sarvÄtmanÄ sarvadhiyÄṃ ca sÄkṣiṇÄ| guṇapravÄhÅ'yamavidyayÄ kṛtaḥ pravartatÄ dÄvanṛtiryagÄtmasu||12|| |
agnirmukhaṃ tÄ'vaniraṅghrirÄ«kṣaṇaṃ sÅ«ryÅ nabhÅ nÄbhirathÅ diÅaḥ Årutiḥ| dyauḥ kaṃ surÄndrÄstava bÄhavÅ'rṇavÄḥ kukṣirmarutprÄṇabalaṃ prakalpitam||13|| |
rÅmÄṇi vṛkṣauṣadhayaḥ ÅirÅruhÄ mÄghÄḥ parasyÄsthinakhÄni tÄ'drayaḥ| nimÄṣaṇaṃ rÄtryahanÄ« prajÄpatir mÄḍhrastu vṛṣṭistava vÄ«ryamiṣyatÄ||14|| |
tvayyavyayÄtmanpuruṣÄ prakalpitÄ lÅkÄḥ sapÄlÄ bahujÄ«vasaṅkulÄḥ| yathÄ jalÄ saƱjihatÄ jalaukasÅ'pyudumbarÄ vÄ maÅakÄ manÅmayÄ||15|| |
yÄni yÄnÄ«ha rÅ«pÄṇi krÄ«ḍanÄrthaṃ bibharṣi hi| tairÄmṛṣṭaÅucÅ lÅkÄ mudÄ gÄyanti tÄ yaÅaḥ||16|| |
||daÅÄvatÄrastutiḥ||
namaḥ kÄraṇamatsyÄya pralayÄbdhicarÄya ca| hayaÅÄ«rṣṇÄ namastubhyaṃ madhukaiṭabhamṛtyavÄ||17|| |
akÅ«pÄrÄya bṛhatÄ namÅ mandaradhÄriṇÄ| kṣityuddhÄravihÄrÄya namaḥ ÅÅ«karamÅ«rtayÄ||18|| |
namastÄ'dbhutasiṃhÄya sÄdhulÅkabhayÄpaha| vÄmanÄya namastubhyaṃ krÄntatribhuvanÄya ca||19|| |
namÅ bhṛguṇÄṃ patayÄ dṛptakṣatravanacchidÄ| namastÄ raghuvaryÄya rÄvaṇÄntakarÄya ca||20|| |
namastÄ vÄsudÄvÄya namaḥ saṅkarṣaṇÄya ca| pradyumnÄyÄniruddhÄya sÄtvatÄṃ patayÄ namaḥ||21|| |
namÅ buddhÄya ÅuddhÄya daityadÄnavamÅhinÄ| mlÄcchaprÄyakṣatrahantrÄ namastÄ kalkirÅ«piṇÄ||22|| |
||daÅÄvatÄrastutiḥ sampÅ«rṇaḥ||
bhagavanjÄ«valÅkÅ'yaṃ mÅhitastava mÄyayÄ| ahaṃ mamÄtyasadgrÄhÅ bhrÄmyatÄ karmavartmasu||23|| |
ahaṃ cÄtmÄtmajÄgÄra dÄrÄrthasvajanÄdiṣu| bhramÄmi svapnakalpÄṣu mÅ«ḍhaḥ satyadhiyÄ vibhÅ||24|| |
anityÄnÄtmaduḥkhÄṣu viparyayamatirhyaham| dvandvÄrÄmastamÅviṣṭÅ na jÄnÄ tvÄtmanaḥ priyam||25|| |
yathÄbudhÅ jalaṃ hitvÄ praticchannaṃ tadudbhavaiḥ| abhyÄti mṛgatṛṣṇÄṃ vai tadvattvÄhaṃ parÄṅmukhaḥ||26|| |
nÅtsahÄ'haṃ kṛpaṇadhÄ«ḥ kÄmakarmahataṃ manaḥ| rÅddhuṃ pramÄthibhiÅcÄkṣairhriyamÄṇamitastataḥ||27|| |
sÅ'haṃ tavÄṅghryupagatÅ'smyasatÄṃ durÄpaṃ taccÄpyahaṃ bhavadanugraha Ä«Åa manyÄ| puṃsÅ bhavÄdyarhi saṃsaraṇÄpavargas tvayyabjanÄbha sadupÄsanayÄ matiḥ syÄt||28|| |
namÅ vijƱÄnamÄtrÄya sarvapratyayahÄtavÄ| puruṣÄÅapradhÄnÄya brahmaṇÄ'nantaÅaktayÄ||29|| |
namastÄ vÄsudÄvÄya sarvabhÅ«takṣayÄya ca hṛṣÄ«kÄÅa namastubhyaṃ prapannaṃ pÄhi mÄṃ prabhÅ||30|| |
||iti ÅrÄ«madbhÄgavatÄ mahÄpurÄṇÄ pÄramahaṃsyÄṃ saṃhitÄyÄṃ daÅamaskandhÄ catvÄriṃÅattamÄ'dhyÄyÄ ÅrÄ« akrÅ«rakṛta viṣṇustÅtraṃ sampÅ«rṇaṃ||
mucukundastutiḥ
ÅrÄ«mucukunda uvÄca
vimÅhitÅ'yaṃ jana Ä«Åa mÄyayÄ tvadÄ«yayÄ tvÄṃ na bhajatyanarthadṛk| sukhÄya duḥkhaprabhavÄṣu sajjatÄ gṛhÄṣu yÅṣitpuruṣaÅca vaƱcitaḥ||45|| |
labdhvÄ janÅ durlabhamatra mÄnuṣaṃ kathaƱcidavyaṅgamayatnatÅ'nagha| pÄdÄravindaṃ na bhajatyasanmatir gṛhÄndhakÅ«pÄ patitÅ yathÄ paÅuḥ||46|| |
mamaiṣa kÄlÅ'jita niṣphalÅ gatÅ rÄjyaÅriyÅnnaddhamadasya bhÅ«patÄḥ| martyÄtmabuddhÄḥ sutadÄrakÅÅabhÅ«ṣvÄsajjamÄnasya durantacintayÄ||47|| |
kalÄvarÄ'sminghaṭakuḍyasannibhÄ nirÅ«ḍhamÄnÅ naradÄva ityaham| vṛtÅ rathÄbhÄÅvapadÄtyanÄ«kapair gÄṃ paryaṭaṃstvÄgaṇayansudurmadaḥ||48|| |
pramattamuccairitikṛtyacintayÄ pravṛddhalÅbhaṃ viṣayÄṣu lÄlasam| tvamapramattaḥ sahasÄbhipadyasÄ kṣullÄlihÄnÅ'hirivÄkhumantakaḥ||49|| |
purÄ rathairhÄmapariṣkṛtaiÅcaran mataṃ gajairvÄ naradÄvasaṃjƱitaḥ| sa Äva kÄlÄna duratyayÄna tÄ kalÄvarÅ viṭkṛmibhasmasaṃjƱitaḥ||50|| |
nirjitya dikcakramabhÅ«tavigrahÅ varÄsanasthaḥ samarÄjavanditaḥ| gṛhÄṣu maithunyasukhÄṣu yÅṣitÄṃ krÄ«ḍÄmṛgaḥ pÅ«ruṣa Ä«Åa nÄ«yatÄ||51|| |
karÅti karmÄṇi tapaḥsuniṣṭhitÅ nivṛttabhÅgastadapÄkṣayÄdadat| punaÅca bhÅ«yÄsamahaṃ svarÄḍiti pravṛddhatarṣÅ na sukhÄya kalpatÄ||52|| |
bhavÄpavargÅ bhramatÅ yadÄ bhavÄjjanasya tarhyacyuta satsamÄgamaḥ| satsaṅgamÅ yarhi tadaiva sadgatau parÄvarÄÅÄ tvayi jÄyatÄ matiḥ||53|| |
manyÄ mamÄnugraha Ä«Åa tÄ kṛtÅ rÄjyÄnubandhÄpagamÅ yadṛcchayÄ| yaḥ prÄrthyatÄ sÄdhubhirÄkacaryayÄ vanaṃ vivikṣadbhirakhaṇḍabhÅ«mipaiḥ||54|| |
na kÄmayÄ'nyaṃ tava pÄdasÄvanÄdakiƱcanaprÄrthyatamÄdvaraṃ vibhÅ| ÄrÄdhya kastvÄṃ hyapavargadaṃ harÄ vṛṇÄ«ta ÄryÅ varamÄtmabandhanam||55|| |
tasmÄdvisṛjyÄÅiṣa Ä«Åa sarvatÅ rajastamaḥsattvaguṇÄnubandhanÄḥ| niraƱjanaṃ nirguṇamadvayaṃ paraṃ tvÄṃ jƱÄptimÄtraṃ puruṣaṃ vrajÄmyaham||56|| |
ciramiha vṛjinÄrtastapyamÄnÅ'nutÄpair avitṛṣaṣaḍamitrÅ'labdhaÅÄntiḥ kathaƱcit| Åaraṇada samupÄtastvatpadÄbjaṃ parÄtman abhayamṛtamaÅÅkaṃ pÄhi mÄpannamÄ«Åa||57|| |
||iti ÅrÄ«madbhÄgavatÄ mahÄpurÄṇÄ pÄramahaṃsyÄṃ saṃhitÄyÄṃ daÅamaskandhÄ ÄkapaƱcÄÅatatamÄ'dhyÄyÄ ÅrÄ« mucukundakṛta kṛṣṇastutiḥ sampÅ«rṇaḥ||
rukmiṇÄ« sandÄÅaḥ
ÅrÄ«rukmiṇyuvÄca
ÅrutvÄ guṇÄnbhuvanasundara ÅṛṇvatÄṃ tÄ nirviÅya karṇavivarairharatÅ'ṅgatÄpam| rÅ«paṃ dṛÅÄṃ dṛÅimatÄmakhilÄrthalÄbhaṃ tvayyacyutÄviÅati cittamapatrapaṃ mÄ||37|| |
kÄ tvÄ mukunda mahatÄ« kulaÅÄ«larÅ«pa vidyÄvayÅdraviṇadhÄmabhirÄtmatulyam| dhÄ«rÄ patiṃ kulavatÄ« na vṛṇÄ«ta kanyÄ kÄlÄ nṛsiṃha naralÅkamanÅ'bhirÄmam||38|| |
tanmÄ bhavÄnkhalu vṛtaḥ patiraṅga jÄyÄm ÄtmÄrpitaÅca bhavatÅ'tra vibhÅ vidhÄhi| mÄ vÄ«rabhÄgamabhimarÅatu caidya ÄrÄd gÅmÄyuvanmṛgapatÄrbalimambujÄkṣa||39|| |
pÅ«rtÄṣṭadattaniyamavratadÄvavipra gurvarcanÄdibhiralaṃ bhagavÄnparÄÅaḥ| ÄrÄdhitÅ yadi gadÄgraja Ätya pÄṇiṃ gṛhṇÄtu mÄ na damaghÅṣasutÄdayÅ'nyÄ||40|| |
ÅvÅ bhÄvini tvamajitÅdvahanÄ vidarbhÄn guptaḥ samÄtya pṛtanÄpatibhiḥ parÄ«taḥ| nirmathya caidyamagadhÄndrabalaṃ prasahya mÄṃ rÄkṣasÄna vidhinÅdvaha vÄ«ryaÅulkÄm||41|| |
antaḥpurÄntaracarÄ«manihatya bandhÅ«n tvÄmudvahÄ kathamiti pravadÄmyupÄyam| pÅ«rvÄdyurasti mahatÄ« kuladÄvayÄtrÄ yasyÄṃ bahirnavavadhÅ«rgirijÄmupÄyÄt||42|| |
yasyÄṅghripaṅkajarajaḥsnapanaṃ mahÄntÅ vÄƱchantyumÄpatirivÄtmatamÅ'pahatyai| yarhyambujÄkṣa na labhÄya bhavatprasÄdaṃ jahyÄmasÅ«nvratakṛÅÄnÅatajanmabhiḥ syÄt||43|| |
brÄhmaṇa uvÄca
ityÄtÄ guhyasandÄÅÄ yadudÄva mayÄhṛtÄḥ vimṛÅya kartuṃ yaccÄtra kriyatÄṃ tadanantaram||44|| |
||iti ÅrÄ«madbhÄgavatÄ mahÄpurÄṇÄ pÄramahaṃsyÄṃ saṃhitÄyÄṃ daÅamaskandhÄ dvipaƱcÄÅatatamÄ'dhyÄyÄ ÅrÄ« rukmiṇÄ«sandÄÅaḥ sampÅ«rṇaḥ||
